AANDENKEN AAN WFH
Wim Kan op het Leidse Plein, dat kon niet. Scheveningen dan of de polder bij zijn buitenverblijf. Niemand die het beeldje daar zag. Monumenten plaatsen is het werk van ambtenaren. Waar komt WF Hermans ooit terecht? Groningen lijkt mij geen optie. Leeuwarden maakt er een prestigestrijd van. Op de Torensluisbrug, tegenover Multatuli? Waarom niet gewoon achter de Wolkenkrabber? Aan de ene zijde Berlage, aan de andere WFH. Dan kunnen ze in Groningen nog altijd deze website bekijken.
Eerste Helmersstraat 208. Een plaquette (FM Woudstra), onthuld op 17 april 1998 (links). Een hoog gehalte woningbouwvereniging-, deelraadbobo's en ik. Veel literaire kopstukken heb ik niet gezien. Lezers ook niet. De plaquette had een eerdere versie. In het Parool (28 aug 1997) werd er een merkwaardig verhaal bijgezet. Het project was nog geheim, maar Woudstra, niet onder de indruk, knalde er in anderhalve week een portret uit, dat hij onverschrokken en iets te vroeg in de krant liet zetten. Het portret werd afgekeurd. Woudstra kon opnieuw beginnen.
Waarom geen gedenksteen?
(1999)
Eerbetoon, herinneringen, vergeten interviews, het stroomt binnen na de dood van WF Hermans. I.Sitniakowsky bakt ze helemaal bruin: een bibliofiel boekje (250 ex. genummerd) geheel ter meerdere glorie van zichzelf als ik het goed lees. Hermans is groot en Ivan is zijn profeet. Die strekking zo'n beetje! Sitniakowsky schreef vanaf de zeventiger jaren vele recensies over de boeken van WF Hermans en was duidelijk geïnteresseerd in alles wat Hermans schreef.
23 mrt 1979: Houten leeuwen en leeuwen van goud. Uit talloos veel miljoenen: 5 jun 1981.
Grote krantenkoppen in De Telegraaf, ook als andere recensenten de boeken van Hermans niet echt de lucht insteken, kopt Sitniakowsky met reuzenletters en bezigt hij stoere taal.
uit de catalogus van een antiquariaat
Lees ik het goed? Wordt nu dit boekje, dat door Hermans aan Sitniakowsky cadeau werd gedaan, te koop aangeboden door de devote journalist van De Telegraaf? Jawel: te koop voor 3250 euro!!! Waar devotie toe kan leiden, ofwel, hoe je elk contact kan omzetten in geld.
(1995)
(2001)
Hans van Straten kan er ook wat van: vindt ergens nog gauw wat interviews terug in het naaimandje van zijn oma. Die horen daar te blijven liggen tot het jaar 2063. Dat is pas terugvinden. Eikel of niet: er kwam een tweede uitgave. Van Straten heeft een goede zaaikalender denk ik.
(fragment)
In zijn nawoord concludeert Van Straten dat Hermans' echtgenote, Emmy, degene was die publicatie van de teruggevonden interviews heeft tegengewerkt. Zelfs al zou ik het denken, deze onbewezen bewering zou ik toch niet in een nawoord opnemen. Zinloos en suggestief, insinuerend. En de redenering is broodmager. Ik kan mij zo voorstellen hoe de interviews jarenlang in de zakken van Van Straten hebben gebrand, terwijl de liefde voor de familie Hermans langzaam uitdoofde.
Een bijzonder lelijk boekje kwam van Herkans-magazine. Veel informatie met veel onleesbare krantenartikelen. Het lijkt er toch om te gaan wie de laatste ........
Had Olf niet het laatste interview, en Freddy het laatste telefoongesprek, Tonnie de laatste foto, Sylvia het laatste avondmaal, Theo het laatste openbare optreden, Jeroen de laatste boze brief en laatste oude koe, Bob het laatste nieuwtje?
Ach dan kom ik er niet slecht af: ik heb de eerste uitgebreide WF Hermans-site. En je weet het: de eersten zullen de laatsten zijn.
Imperial Tobacco Nederland heeft het begrepen. Voor 'De laatste roker' moet een aandenken komen. Een bedevaartplaats voor al diegenen die het roken niet kunnen laten, terwijl zij het ene na het andere boek van WF Hermans inhaleren: Spilsluizen 17a. Maastricht had bezwaar tegen deze wijze van stadspromotie op de pakjes shag. Groningen heeft nu zijn schrijver traceerbaar gemaakt. Dat is tenminste iets.
(foto: P. Boonstra, collectie Groninger archieven 1957)
Of de duvel er mee speelt (het kan ook de buurman zijn met wie WF Hermans niet geheel op goede voet stond vanwege een fiets in een gangetje); nu ben ik bang dat drommen mensen aan de verkeerde kant van het water tevergeefs zoeken naar het adres waar hun geliefde schrijver woonde. Ossenmarkt hoek Spilsluizen ligt, met gangetje, aan de overkant. De fiets is weg.
Ook aan de noordzijde van het water heet het Spilsluizen en geen Noorderhaven. Die is westelijker. Ik heb een kruisje gezet bij 'the place to be'. Geen zin om uit te zoeken of het dwaalspoor moedwil dan wel misverstand is, want ach, het lijkt er op dat Groningen zich neerlegt bij de veel beschreven aversie die WF Hermans had tegen zijn verblijf aldaar.
1ste dr 1975, 13de dr 1996, 15de dr 2002
Wat er mis is met Groningen? Nou ja, daar wonen andere mensen. En er staan andere huizen en er gebeuren andere dingen! Vroeger ook al. Dat waren Andere tijden.
De VPRO rakelde op 22 april 2003 de kwestie rond het lectorschap van WF Hermans op. Hij zou de democratiseringsgolf danig hebben tegengewerkt, te weinig inzet hebben getoond, niet genoeg publicaties hebben geleverd. En dan is het mis: kamervragen, brieven, gesprekken in een sfeer van kleinzieligheid.
We hebben het over 1973, wanneer Hermans er genoeg van heeft en naar Parijs vertrekt. In 'Onder professoren' (1975) drijft hij de spot met de kwestie rond de universiteit waar hij werkte. Alle actoren van weleer worden scherp en humoristisch neergezet, neergemaaid ook. Tja, Hermans schreef andere boeken! En wie de aflevering van 'Andere tijden' bekijkt ziet dat dat voor sommigen blijvende pijnplekken heeft opgeleverd.
(2001)
'Herinneringen aan Willem Frederik Hermans', een door het WFH-i te haastig aangekondigd werk verscheen uiteindelijk niet. Dit kwam ervoor in de plaats. Zeer de moeite waard, al beginnen de herinneringen wat mager: Cees Nooteboom lijdt aan geheugenverlies en heeft het meer van horen zeggen, zo beweert hij zelf en Hofland heeft er slechts een paar, zegt hij. Allengs wordt het boek beter en van Hella Haasse's beschouwing over 'Au Pair' valt echt te genieten.
1989
1995
2009 
De heren Benders en Smulders, redactie, wilden graag hun eerdere werkjes nog eens noemen. Vooruit, ik toon ze toch maar even. Per slot staan er uitstekende essays over WFH in.
In 2009 wordt deze lijn door het WFH-I voortgezet met een studie over de autonomie van Hermans' schrijverschap. De redacteuren Ruiter en Smulders brachten stukken bijeen van henzelf, Odile Heynders, Edwoud Kieft en Sarah Beeks. De benadering is verrassend. Niet Ludwig Wittgenstein is in deze bundel de funderende kracht achter het oeuvre van Hermans, maar de filosoof Emanuel Kant. De autonomie, die moderne schrijvers zich in hun opvattingen over het schrijverschap hebben aangemeten, weekt ze los van alles wat eertijds nog harmonieerde met de publieke en maatschappelijke opvattingen over literatuur. Voorgaande stijlperioden hielden de uitspraken, meningen en esthetische vormgeving van schrijvers nog binnen een kader waarin schrijvers beantwoordden aan morele verwachtingen. Die tijd is voorbij. Wat is dan nog de relevantie voor wat een schrijver aan persoonlijke uitspraken doet? Hoe wordt nog een oordeel geveld over de kwaliteit van zijn literaire prestaties? Welke nieuwe dilemma's komt de schrijver, zijn publiek, zijn collega-schrijver tegen? De samenstellers van deze bundel geven vanuit een onverwacht 'kantiaans' fundament een nieuw beeld van de controversies die WF Hermans beheerste.
(apr. 2002)
Niet biografisch, geen studie of essay, niet wetenschappelijk of chronologisch, zo verontschuldigt De Vree zich voor deze verzameling herinneringen, flarden van interviews die nooit verschenen, gesprekken die via geschrift of band behouden zijn. Veel details over de wordingsgeschiedenis van verhalen en romans, vanaf een halve eeuw terug. Piet Schreuders deed de boekverzorging. Je leest het in één adem uit. En vervolgens begin je opnieuw, je ordent, vergelijkt, zoekt in eigen archief. Een verrijking.
(apr 2003)
In Engeland komen ze er rond vooruit: als je in Cornwall het plaatsje Mousehole binnenrijdt, krijg je waarvoor men heeft gewaarschuwd. Een helling van 25%, vrijwel onmogelijk om er binnen te rijden. En wat zie je bij ons aan de grens? Dat je er 100 km/u mag. Niemand die dat nog lukt.
Havenaar legt nog eens uit dat Nederland te benepen is om er grote geesten te laten leven. Hermans' kwesties komen één voor één aan de orde. We wisten het allemaal al. Nieuw is in ieder geval de verwijzing naar deze site op pagina 193.
Thomas Rap schenkt vrienden en relaties dit herinneringsboekje als nieuwjaarsgeschenk bij de jaarwisseling van 1995 - 1996. Een fotobiografietje, met een voorwoord van PF Thomése. "Hermans tragiek was echter dat het hem, in tegenstelling tot zijn held (Multatuli), aan een Zaak ontbrak", schrijft Thomése. Hij beschouwt de nietigheid als Hermans' Zaak, telkens weer beschreven in zijn romans. De foto's bekijkend, is dat wat je inderdaad in stilte overdenkt.
De tiende sterfdag van WFH
2005 moest het WF Hermans-jaar worden, naar aanleiding van zijn tiende sterfdag op 27 april . Het jaar begint in maart al!! De Bezige Bij is in conclaaf, zo meldt De Volkskrant op 3 maart. Rijkelijk laat om met plannen voor het gedenkjaar te beginnen, lijkt mij. En wat wordt er allemaal gedaan om Neerlands grootste schrijver van de vorige eeuw onder de aandacht te brengen? De eerste berichten zijn ontmoedigend.
Robert Anker laat zich door Anne van Driel interviewen in De Volkskrant, 3 maart 2005. Dat had hij beter niet kunnen doen. Hij heeft volgens eigen zeggen het literatuuronderwijs geen goede dienst bewezen.
Is het niet de taak van een leraar Nederlands bij zijn pupillen enige belangstelling te wekken voor de Nederlandse literatuur? Anker laat het hoofd hangen. Dat heeft natuurlijk zijn gevolgen.
Vervolgens geeft hij het ministerie van onderwijs de schuld van de teloorgang van het literatuuronderwijs. Ook al is er iets waar van wat hij beweert, Anker moet er zich niet achter verschuilen. Aan de slag met die twaalf boeken zou ik zeggen. Jaag al die leerlingen op deze site bijvoorbeeld, speel er mee, zet al Hermans-boeken op alfabetische volgorde, wat mij betreft, knip, plak en vooral: inspireer. De weerzin tegen boeken lezen is heus niet nieuw. Weet je nog hoeveel klasgenoten van Hermans op het Barlaeus zich voor lezen interesseerden? Buiten Hermans was er maar één!!! En die klassen waren doorgaans groter dan nu.
De hoop op een ordentelijk gedenkteken voor WF Hermans werd op 4 maart de bodem ingeslagen. Hermans en Multatuli zouden elkaar dan eindelijk ontmoeten. Maar de plannen zijn afgekeurd. Koen Deprez heeft zijn ontwerp voor een cenotaaf klaar. De plek is zorgvuldig bepaald. Dan de streep door de rekening. (zie: De Volkskrant, 4-3-05)
Dit had de plek moeten worden. Wie redt het WF Hermans-jaar? Het WFH-i misschien, met de totstandkoming van het eerste deel van de volledige werken? Ik denk dat ik mijn best ga doen dit jaar!
Op 11 maart herroept De Volkskrant haar bericht en komt dan toch met wat feiten:
> Het gedenkteken gaat weldegelijk door.
> Op 27 april verschijnt 'Richard Simmillion', het autobiografisch werk van WFH.
> De Hermans-site van het WFH-i, www.willemfrederikhermans.nl krijgt op 27 april zijn eerste bezoeker.
> In Brussel wordt een tijdelijke plaquette aangebracht op Hermans' allerlaatste woning aan de Atrebatenstraat.
> In september hoopt men het gedenkteken in Amsterdam te kunnen plaatsen.
> Begin november is er een Hermans symposium in de Rode Hoed. Sprekers: Connie Palmen, Jaap van Heerden, Koen Deprez e.a.
> Bovendien een tv-documentaire van Kleine Storm Prod. m.m.v. Max Pam. (in: Het uur van de Wolf). Hermans in Duits uniform, kan ik u verklappen.
> De presentatie van het eerste deel van de 'Volledige werken': 4 november, Nieuwe Kerk Amsterdam.
De Gids, nov/dec 2005.
Een bonte verzameling artikelen. Resultaat van gezamenlijke inspanningen in Hermans' tiende sterfjaar, om al het mogelijke te doen zijn werk eeuwigheidswaarde te geven. De auteurs kennen we voor een goed deel van de optredens tijdens het Hermans symposium.
Toch al onder de indruk van de bijeengebrachte artikelen, mocht ik ook nog ontdekken, dat Jos de Mul in de allereerste noot op bladzij 1009 van het volgende getuigt:
"De geciteerde, door Hermans geautoriseerde weergave van het gesprek werd oorspronkelijk gepubliceerd in New Foundland (jrg. 1, nr. 2). Ik citeer de online versie die te vinden is op www.wfhermans.net, een fansite die naast de website van het Willem Frederik Hermans instituut (www.willemfrederikhermans.nl) en het aan Hermans gewijde deel van de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse letteren (www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=herm014) één van de belangrijkste bronnen van primaire en secundaire literatuur is".
Eindelijk iemand die erkent dat hij dankbaar put uit de rijkdommen van deze site en dat tot mijn genoegen ook wereldkundig maakt.
Van internet 10 mrt 2005:
"......Diezelfde maand is er een symposium over de auteur. In oktober en november wijdt de NPS een tweedelige tv-documentaire aan hem. In september verrijst in Amsterdam een monument voor de schrijver, een zogenoemde 'centograaf', een grafteken voor iemand die niet op de plek in kwestie begraven is......."
Vervang ...."een zogenoemde".... door: "een door www.Kunst.Plein.nl (internet met inhoud) genoemde".....
Een grafmonument zonder inhoud is een cenotaaf geacht Kunstplein en geen centograaf!
Je kunt reageren op de mededelingen van Kunst.Plein.nl. Maar waag het niet met spelfouten aan te komen, want KunstPlein verwijdert je commentaar onmiddellijk. Je zou je toch omdraaien in je graf als je dit.......
Hoewel, in een cenotaaf niet natuurlijk. Enfin, het wordt een interessant jaar.
De Revisor opent in oktober 2005 met twee artikelen over WF Hermans, ter gelegenheid van het tiende sterfjaar. Tonnus Oosterhoff gaat met rood potlood door 'De donkere kamer van Damokles' en ontdekt wat door literair Nederland nog niet was bedacht: Hermans schreef de roman in ijltempo en struikelde over zijn eigen woorden, beweringen, gebeurtenissen en details in de roman. Resultaat? "Het boek werkt, ondanks alle fouten en onvolkomenheden!"
Menno Lievers beschrijft hoe WF Hermans zijn keuze voor het schrijverschap rechtvaardigt door het filosofisch fundament van Wittgensteins ideeën als uitgangspunt te nemen. Lievers herleest 'Moedwil en misverstand'.
Een Hermans special kan je dit Revisornummer niet noemen. En dat kon ook niet: iedere kandidaat publicist had zijn verhaaltje al in een eigen boekje uitgebracht.
En wat is er mooier dan juist op dit moment je verhaal te doen. Alle kans om het in het Hermans-jaar gepubliceerd te krijgen. We hadden Karin Adema met Hermans' Noorse liefde,die net voor Max Pam Finnmarken bezocht.
Elly Kamp verzamelde de commentaren op 'De tranen der acacia's'. Bob Polak verenigde het nuttige met het aangename door nog even in Groningen een literaire kuiertocht te ondernemen en Ad Fransen kon na publicatie in HP De Tijd zijn zes afleveringen over Hermans' Parijse periode bundelen. Je kan er denigrerend over doen, maar dit is wel het moment om te pogen iets toe te voegen aan alles wat wij over WF Hermans de moeite waard vinden om te weten.
Max Pam heeft het heel gedegen aangepakt. Twee documentaires op televisie. Inbegrepen een reis naar Finnmarken in de voetsporen van Karin Adema. Hermans' Noorse liefde is hij niet tegen gekomen. Wat hij wel ontdekte was, dat het nareizen van een romanpersonage een absolute onmogelijkheid is.
Natuurlijk wist Pam dat al voor vertrek. De koorts in de voetsporen van Alfred Isendorf uit 'Nooit meer slapen' te treden was mogelijk ook de koorts zoveel mogelijk aandacht op zijn bijeengebrachte stukken polemiek van Hermans, 'Niet uit kwaadaardigheid', te vestigen. En dat deed hij alleraardigst. Het is hem allemaal vergeven, sinds de DVD met de twee documentaires door De Volkskrant werden aangeboden in februari 2007. Werkelijk indrukwekkende getuigenissen van vele Hermanskenners. Behalve Hermans' wereldbeeld en zijn polemisch verleden, wordt zijn nukkigheid in een begrijpelijk decor gezet. De Innemende Hermans vormt een prachtig tegenwicht.
Karin Adema had de voetreis al iets eerder ondernomen, op zoek naar het meisje dat WF Hermans in de bus verraste en ontwapende. Wat Alfred niet ten deel viel, overkwam Hermans wel: Inger Marie kwam als een meteoriet uit de lucht vallen. Op de DVD van Max Pam komt Inger Marie zelf aan het woord. Na jaren opnieuw een ontwapenend optreden.
The year after!
Há! Begin 2006 legt Martien de Jongh nog eens uit dat het medelijden van WF Hermans doorspekt is van het inzicht in de totale mislukking van het mens zijn. In zijn inleiding herhaalt De Jongh de trits van Hermans nog maar eens: "Scheppend nihilisme, agressief medelijden, totale misanthropie". Hoe komt die -h- toch in dat woord, meneer De Jongh?
2008
1987
Na vele essaybundels over het werk van WF Hermans zouden we Huug Kaleis bijna vergeten. En toch ook weer niet. Want wie de essaybundel 'De God Denkbaar verklaard' uit 1987 heeft gelezen, ziet 90% van Kaleis' commentaren terug. Na jaren literatuurkritiek valt de controversiële houding van Kaleis t.o.v. vele recensenten veel beter op. Waarschijnlijk, omdat je zo langzamerhand wel weet wie op de hand van Hermans was en wie niet. Een aanrader! Niet in de laatste plaats vanwege het intrigerende essay met de titel: 'Over helden en heiligen. Een heilige van de horlogerie psychokritisch beschouwd.' Had ik nog niet gelezen!
2008
1986
70 bladzijden dik 63 bladzijden dik
Wie denkt een goed essay te pakken te hebben over 'Madelon in het schimmenrijk', heeft het mis. In werkelijkheid gaat het boekje van Van Tricht over de spoken, die Van Galen Last in 1986 liet verschijnen. Beide heren kunnen zich scharen onder de moraalridders van de Nederlandse literatuur. Alsof we de 'verruwing' van de naoorlogse literatuur nog kunnen tegenhouden. Couperus, Ter Braak en Du Perron vallen ons tijdens de nachtelijke uren echt niet meer lastig.
'De laatste roker' meets 'De onverdroten blower'
Hadden zij iets met elkaar op, vraagt u zich af? Als het om joints gaat, weldegelijk. Er was een periode waarin Hermans Vinkenoog bezocht om er het geestverruimende assortiment te beproeven. Er werd als tegenprestatie een exemplaar van 'Mandarijnen op zwavelzuur' aan Vinkenoog cadeau gedaan. Met opdracht natuurlijk: "Voor Simon Vinkenoog, martelaar voor de H. Maria Juana".
En hun beider schrijverschap? In dezelfde Mandarijnen klaagt Hermans nog over de koerswijziging die Vinkenoog ten opzichte van Harry Mulish maakt. Hermans hield er niet van eerst bekritiseerd te worden en vervolgens bewonderd zodra de verkoopcijfers omhoog schieten.
Intro Bulletin, 1, oktober 1995
uit: archief Simon Vinkenoog
Simon Vinkenoog op zijn beurt brak al in 1955 een lans voor Hermans' werk . Onder de titel "Dutch Novelist Clears The Air In Netherlands". Hadden beide schrijvers een diametrale levensopvatting, Vinkenoog onderschreef Hermans' aanpak in de Mandarijnen. Bestrijdt niet de verkeerde ideeën van schrijvers, bestrijdt de ideeënmakers zelf! Het contact tussen Hermans en Vinkenoog omschreef Vinkenoog als aimabel. Een goed startpunt voor in een eeuwig rokerige ruimte.
Zaterdag 18 juli 2009 werd Simon Vinkenoog begraven op begraafplaats Sint Barbara te Amsterdam, alwaar hij vele gemeentelijke armenbegrafenissen vrijwillig opluisterde met zijn gedichten.
(zie ook: Hermans-magazine jrg. 9 nr 33, blz 24-25 en 30)
Haagse Post, 28 apr 1962
Hans Sleutelaar, die een maand ervoor WF Hermans interviewde, wist ook Vinkenoog te benaderen.
WF Hermans in de Janskerk, Haarlem
Voordrachten, muziek en lichtbeelden, georganiseerd door St. Literair Haarlem. De avond krijgt de titel: 'De oorlog van WF Hermans' Op de Haarlemse stripbeurs is het niet ongebruikelijk bijzondere zeefdrukken op te doen van diverse striptekenaars. Daar moest ik aan denken toen ik deze piëzografie van Eric J. Coolen tegen kwam.
Otterspeer bovenaan, zie ik. Mogelijk is hij de eerste spreker en moet hij vroeg weer weg, vanwege zijn op handen zijnde biografie over WFH.
Het verslag
Om maar met het laatste te beginnen: Willem Otterspeer was niet het eerst en bleef tot het laatst. Informeel deelde hij mee, dat zijn biografie over WF Hermans over anderhalf jaar te verwachten valt. Is dat troost, hoop of teleurstelling? Ik weet het nog niet!
De avond werd geopend door de
stadsdichter: Sylvia Hubers.
En al meteen is het duidelijk, dat 'Literair Haarlem' een sympathieke club is, zelf verbaasd over de bereidwilligheid van de genodigden op te komen draven, of ze nu spreken, zingen, tekenen of koffie schenken. Er zit een hart in de organisatie. Bij mij sprong een vonkje over.
Flip Hammann
was de tweede, leraar Nederlands, en zeer bevlogen als het gaat om het werk van WF Hermans. Hij heeft lijstjes gemaakt: een top tien van commentaren over Hermans, een down vijf van minder geslaagde werken en zijn highlights. Het aardige was, dat hij grote diversiteit wist te brengen in de manieren, waarop men met Hermans bezig kan zijn. Cartoonisten, critici, persoonlijke contacten als die van Van Straten en De Vree. Deze laatste kreeg van Hammann de meeste credits. Terecht. In het lijstje 'minder' was de film "Als twee druppels water' opgenomen. Dat kan echt niet meer, aldus Hammann. Nou ja, wat stelde de Nederlands film in die dagen voor? Dan was het nóg een imposant werk. De meesterwerken, in zijn lijstje dan, zijn verrassend en misschien een strategische keuze. 'Een heilige van de horlogerie' verwacht je niet. En ook niet de vermakelijke toneelstukken van WF Hermans, waarvan 'Uitgeverij Oorwurm' onlangs werd opgevoerd op het Leidseplein in de Balie.
En toen ging het even mis. Flip Hammann herinnerde zich de rolverdeling van de opvoering van 'King Kong' in Paradiso, ook Leidseplein, in 1981. Hij was er stellig van overtuigd dat Annemarie Grewel de rol van Prins Bernard speelde. Hij riep het over zichzelf af: "Wie, denken jullie, speelde de rol van Prins Bernard?" "Adèle Bloemendaal!", riep ik, natuurlijk nadat ik de zaal enkele ogenblikken de tijd gunde ernstig na te denken. "Nee, nee", was het antwoord,
(De Groene Amsterdammer,
13-05-1981, foto: Gerda van der Veen)
"Dat was Annemarie Grewel". Op de mij en Flip zo vertrouwde onderwijstoon, om enige spanning te voorkomen, legde ik vervolgens uit, dat Annemarie Grewel (achter de tafel, links) de rol van voorzitter van de parlementaire enquêtecommissie belichaamde en dat Adéle Bloemendaal (hoog gezeten) Prins Bernard voor haar rekening nam.
(foto: Vrij Nederland, 16 mei
1981)
Nota bene: op deze site staat daar een overduidelijke foto van!!! Flip was er niet van overtuigd maar zijn speech heeft er ook geen schade door geleden. Van zijn verhaal heb ik genoten.
Na Bies van Eden, ik was even de zaal uit, kwam
Willem Otterspeer,
had enkele weken hiervoor bij SLAA in de Balie (zie hierboven) ook al had bewezen een bevlogen verhaal te kunnen vertellen. Nu natuurlijk geconcentreerd rond het thema 'oorlog'. Otterspeer hield zich het best aan de opdracht. Zijn voordracht richtte zich op de klassieke oorlogsromans van WF Hermans: 'De tranen der acacia's', 'Ik heb altijd gelijk' en 'De donkere kamer van Damokles'. Otterspeer is geen literator, geen biograaf. Wel is hij een uitermate geïnteresseerde graver, een analyticus en constructeur. Als biograaf loopt hij de kans te verzuipen in het materiaal dat hij mag gebruiken, dat is al zo ongeveer aangetoond. Hij doet, als ik hem vanavond zo hoor, bijna aan close reading. Maar dát gaat tijd kosten! Hoe dan ook, Otterspeer hield een inspirerend betoog over talloze dualistische aspecten in het werk en de persoon van WF Hermans. De schrijver heeft tijdens de oorlogsjaren niet uitsluitend zijn verveling moeten ondergaan, er werd vooral ook de basis gelegd voor de manier waarop hij zijn romans vorm wilde geven. Strijdende ideologieën, realisme versus surrealisme, conflicterende aspecten op alle gebied gaven een beeld van de zoekende schrijver, die zijn wereldbeeld in oorlogstijd ontwierp.
had een prachtig, persoonlijk relaas. Als beginnend schrijver stootte hij zijn neus bij WFH. Wiener verloochende zijn bewondering niet, ook niet na aperte afwijzingen door zijn idool. Langzaamaan heeft hij ontdekt dat de onwrikbare held, die Hermans voor hem was, herhaaldelijk dingen beweerde, die niet bij het beeld paste dat Wiener van de schrijver had. Waarom oppert zijn held de mogelijkheid van zelfmoord?.... Naar Parijs verhuizen was toch minderwaardig?..... Op de universiteit was je individuele vrijheid gewaarborgd!!!..... Allemaal uitspraken van Hermans die later kennelijk niet meer golden? Hermans als fenomenoloog!...... En dat alles voor een wetenschapper die strak vasthield aan de natuurwetenschappelijke wetten binnen het universitaire bedrijf.
Ad Fransen
sloot de rij. Zijn boekje over Hermans' Parijse periode ligt bij De Slegte. Jammer. Want zo komt er natuurlijk geen tweede druk met deze site als bronvermelding, zoals Fransen mij ooit beloofde. In het boek beschreef hij de droom van Hermans te verhuizen naar Parijs, maar ook de eenzaamheid die hij er later onderging. Dat aspect heeft Fransen deze avond niet belicht.
Even rechtzetten
De interviews die Hermans in de loop der jaren gaf, werden meerdere malen genoemd en aangehaald. 'Scheppend Nihilisme' bevat de beste van de totaal om en nabij 65 interviews, zo werd beweerd. Dan zijn er toch nog Hermans-lezers die deze site niet kennen. Behalve Ad Fransen dan. Hij heeft dankbaar gebruik gemaakt van wat ik bijeenbracht aan interviews. Ik kom tot ongeveer 150 interviews! Nogal een verschil. En echt, daar zijn hele mooie bij.
De epiloog
Een gedenkwaardige, besloten en sympathieke avond, waarvan je het idee krijgt, dat Willem Frederik Hermans door vrijwilligers op poten wordt gehouden, door als kleine, gedreven club de juiste mensen uit te nodigen. Bovendien, merk ik, hoe moeilijk het is de belangstelling voor het werk van WF Hermans levend is te houden. Het WFH-i doet veel werk, maar lijkt het contact met lezers nog niet te kunnen verstevigen. De 'Volledige werken' verschijnen niet volgens planning. Het plan is ambitieus en dat vraagt nu eenmaal om hobbels op de weg. De biografie laat op zich wachten. De schatten van het Letterkundig Museum zijn beschikbaar voor de inzagegemachtigden, maar voorlopig onbereikbaar voor andere geïnteresseerden. 'Hermans-magazine' is binnenkort en afgelopen zaak. Misschien is de functie van deze site belangrijker dan ik dacht? Enige bezinning op de toekomst is op zijn plaats!
(foto's: Nico Bennemeer, die geen Leica kon meenemen)
Deze pagina werd voor het laatst bijgewerkt op: 10 januari 2010
