AANDENKEN AAN WFH

AANDENKEN AAN WFH

Wim Kan op het Leidse Plein, dat kon niet. Scheveningen dan of de polder bij zijn buitenverblijf. Niemand die het beeldje daar zag. Monumenten plaatsen is het werk van ambtenaren. Waar komt WF Hermans ooit terecht? Groningen lijkt mij geen optie. Leeuwarden maakt er een prestigestrijd van. Op de Torensluisbrug, tegenover Multatuli???????? Waarom niet gewoon achter de Wolkenkrabber? Aan de ene zijde Berlage, aan de andere WFH. Dan kunnen ze in Groningen nog altijd deze website bekijken.

Eerste Helmersstraat 208. Een plaquette (FM Woudstra), onthuld op 17 april 1998 (links). Een hoog gehalte woningbouwvereniging-, deelraadbobo's en ik. Veel literaire kopstukken heb ik niet gezien. Lezers ook niet. De plaquette had een eerdere versie. In het Parool (28 aug 1997) werd er een merkwaardig verhaal bijgezet. Het project was nog geheim, maar Woudstra, niet onder de indruk, knalde er in anderhalve week een portret uit, dat hij onverschrokken in de krant liet zetten.

Waarom geen gedenksteen?

⁽¹⁹⁹⁹⁾

Eerbetoon, herinneringen, vergeten interviews, het stroomt binnen na de dood van WF Hermans. I.Sitniakowski bakt ze helemaal bruin: een bibliofiel boekje (250 ex. genummerd) geheel ter meerdere glorie van zichzelf als ik het goed lees. Hermans is groot en Ivan is zijn profeet. Die strekking zo'n beetje!

uit de catalogus van een antiquariaat

Lees ik het goed? Wordt nu dit boekje, dat door Hermans aan Sitniakowski cadeau werd gedaan, te koop aangeboden door de devote journalist van De Telegraaf? Jawel: te koop voor 3250 euro!!! Waar devotie toe kan leiden, ofwel, hoe je elk contact met boeren slimheid kan omzetten in geld.

⁽¹⁹⁹⁵⁾ ⁽²⁰⁰¹⁾

Hans van Straten kan er ook wat van: vindt ergens nog gauw wat interviews terug in het naaimandje van zijn oma. Die horen daar te blijven liggen tot het jaar 2063. Dat is pas terugvinden. Eikel of niet: er kwam een tweede uitgave. Van Straten heeft een goede zaaikalender denk ik.

(fragment)

In zijn nawoord concludeert Van Straten dat Hermans' echtgenote, Emmy, degene was die publicatie van de teruggevonden interviews heeft tegengewerkt. Zelfs al zou ik het denken, deze onbewezen bewering zou ik toch niet in een nawoord opnemen. Zinloos en suggestief, insinuerend. En de redenering is broodmager. Ik kan mij zo voorstellen hoe de interviews jarenlang in de zakken van Van Straten hebben gebrand, terwijl de liefde voor de familie Hermans langzaam uitdoofde.

⁽¹⁹⁹⁹⁾

^(klik)

Van Straten kon ook niet wachten met het schrijven van een biografie, dan maar met fouten en wat overschrijfwerk. De goedzak: als niemand het doet, dan strijk ik met de eer van een primeur. Proost!

andere biograaf gezocht

Een bijzonder lelijk boekje kwam van Herkans-magazine. Veel informatie met veel onleesbare krantenartikelen. Het lijkt er toch om te gaan wie de laatste ........

Had Olf niet het laatste interview, en Freddy het laatste telefoongesprek, Tonnie de laatste foto, Sylvia het laatste avondmaal, Theo het laatste openbare optreden, Jeroen de laatste boze brief en laatste oude koe, Bob het laatste nieuwtje?

Ach dan kom ik er niet slecht af: ik heb de eerste uitgebreide WF Hermans-site. En je weet het: de eersten zullen de laatsten zijn.

Imperial Tobacco Nederland heeft het begrepen. Voor 'De laatste roker' moet een aandenken komen. Een bedevaartplaats voor al diegenen die het roken niet kunnen laten, terwijl zij het ene na het andere boek van WF Hermans inhaleren: Spilsluizen 17a. Maastricht had bezwaar tegen deze wijze van stadspromotie op de pakjes shag. Groningen heeft nu zijn schrijver traceerbaar gemaakt. Dat is tenminste iets.

(foto: P. Boonstra, collectie Groninger archieven 1957)

Of de duvel er mee speelt (het kan ook de buurman zijn met wie WF Hermans niet geheel op goede voet stond vanwege een fiets in een gangetje); nu ben ik bang dat drommen mensen aan de verkeerde kant van het water tevergeefs zoeken naar het adres waar hun geliefde schrijver woonde. Ossenmarkt hoek Spilsluizen ligt, met gangetje, aan de overkant. De fiets is weg.

Ook aan de noordzijde van het water heet het Spilsluizen en geen Noorderhaven. Die is westelijker. Ik heb een kruisje gezet bij 'the place to be'. Geen zin om uit te zoeken of het dwaalspoor moedwil dan wel misverstand is, want ach, het lijkt er op dat Groningen zich neerlegt bij de veel beschreven aversie die WF Hermans had tegen zijn verblijf aldaar.

1ste dr 1975, 13de dr 1996, 15de dr 2002

Wat er mis is met Groningen? Nou ja, daar wonen andere mensen. En er staan andere huizen en er gebeuren andere dingen! Vroeger ook al. Dat waren Andere tijden.

De VPRO rakelde op 22 april 2003 de kwestie rond het lectorschap van WF Hermans op. Hij zou de democratiseringsgolf danig hebben tegengewerkt, te weinig inzet hebben getoond, niet genoeg publicaties hebben geleverd. En dan is het mis: kamervragen, brieven, gesprekken in een sfeer van kleinzieligheid.

We hebben het over 1973, wanneer Hermans er genoeg van heeft en naar Parijs vertrekt. In 'Onder professoren' (1975) drijft hij de spot met de kwestie rond de universiteit waar hij werkte. Alle actoren van weleer worden scherp en humoristisch neergezet, neergemaaid ook. Tja, Hermans schreef andere boeken! En wie de aflevering van 'Andere tijden' bekijkt ziet dat dat voor sommigen blijvende pijnplekken heeft opgeleverd.

⁽²⁰⁰¹⁾

'Herinneringen aan Willem Frederik Hermans', een door het WFH-i te haastig aangekondigd werk verscheen uiteindelijk niet. Dit kwam ervoor in de plaats. Zeer de moeite waard, al beginnen de herinneringen wat mager: Cees Nooteboom lijdt aan geheugenverlies en heeft het meer van horen zeggen, zo beweert hij zelf en Hofland heeft er slechts een paar, zegt hij. Allengs wordt het boek beter en van Hella Haasse's beschouwing over 'Au Pair' valt echt te genieten.

¹⁹⁸⁹ ¹⁹⁹⁵

De heren Benders en Smulders, redactie, wilden graag hun eerdere werkjes nog eens noemen. Vooruit, ik toon ze toch maar even. Per slot staan er uitstekende essays over WFH in.

Hermans' volledige werken

Hermans gedigitaliseerd

^{(apr. 2002)}

Niet biografisch, geen studie of essay, niet wetenschappelijk of chronologisch, zo verontschuldigt De Vree zich voor deze verzameling herinneringen, flarden van interviews die nooit verschenen, gesprekken die via geschrift of band behouden zijn. Veel details over de wordingsgeschiedenis van verhalen en romans, vanaf een halve eeuw terug. Piet Schreuders deed de boekverzorging. Je leest het in één adem uit. En vervolgens begin je opnieuw, je ordent, vergelijkt, zoekt in eigen archief. Een verrijking.

(apr 2003)

In Engeland komen ze er rond vooruit: als je in Cornwall het plaatsje Mousehole binnenrijdt, krijg je waarvoor men heeft gewaarschuwd. Een helling van 25%, vrijwel onmogelijk om er binnen te rijden. En wat zie je bij ons aan de grens? Dat je er 100 km/u mag. Niemand die dat nog lukt.

Havenaar legt nog eens uit dat Nederland te benepen is om er grote geesten te laten leven. Hermans' kwesties komen één voor één aan de orde. We wisten het allemaal al. Nieuw is in ieder geval de verwijzing naar deze site op pagina 193.

Thomas Rap schenkt vrienden en relaties dit herinneringsboekje als nieuwjaarsgeschenk bij de jaarwisseling van 1995 - 1996. Een fotobiografietje, met een voorwoord van PF Thomése. "Hermans tragiek was echter dat het hem, in tegenstelling tot zijn held (Multatuli), aan een Zaak ontbrak", schrijft Thomése. Hij beschouwt de nietigheid als Hermans' Zaak, telkens weer beschreven in zijn romans. De foto's bekijkend, is dat wat je inderdaad in stilte overdenkt.

De tiende sterfdag van WFH

2005 moest het WF Hermans-jaar worden, naar aanleiding van zijn tiende sterfdag op 27 april . Het jaar begint in maart al!! De Bezige Bij is in conclaaf, zo meldt De Volkskrant op 3 maart. Rijkelijk laat om met plannen voor het gedenkjaar te beginnen, lijkt mij. En wat wordt er allemaal gedaan om Neerlands grootste schrijver van de vorige eeuw onder de aandacht te brengen? De eerste berichten zijn ontmoedigend.

Robert Anker laat zich door Anne van Driel interviewen in De Volkskrant, 3 maart 2005. Dat had hij beter niet kunnen doen. Hij heeft volgens eigen zeggen het literatuuronderwijs geen goede dienst bewezen.

Is het niet de taak van een leraar Nederlands bij zijn pupillen enige belangstelling te wekken voor de Nederlandse literatuur? Anker laat het hoofd hangen. Dat heeft natuurlijk zijn gevolgen.

Vervolgens geeft hij het ministerie van onderwijs de schuld van de teloorgang van het literatuuronderwijs. Ook al is er iets waar van wat hij beweert, Anker moet er zich niet achter verschuilen. Aan de slag met die twaalf boeken zou ik zeggen. Jaag al die leerlingen op deze site bijvoorbeeld, speel er mee, zet al Hermans-boeken op alfabetische volgorde, wat mij betreft, knip, plak en vooral: inspireer. De weerzin tegen boeken lezen is heus niet nieuw. Weet je nog hoeveel klasgenoten van Hermans op het Barlaeus zich voor lezen interesseerden? Buiten Hermans was er maar één!!! En die klassen waren doorgaans groter dan nu.

De hoop op een ordentelijk gedenkteken voor WF Hermans werd op 4 maart de bodem ingeslagen. Hermans en Multatuli zouden elkaar dan eindelijk ontmoeten. Maar de plannen zijn afgekeurd. Koen Deprez heeft zijn ontwerp voor een cenotaaf klaar. De plek is zorgvuldig bepaald. Dan de streep door de rekening. (zie: De Volkskrant, 4-3-05)

Dit had de plek moeten worden. Wie redt het WF Hermans-jaar? Het WFH-i misschien, met de totstandkoming van het eerste deel van de volledige werken? Ik denk dat ik mijn best ga doen dit jaar!

Op 11 maart herroept De Volkskrant haar bericht en komt dan toch met wat feiten:

Het gedenkteken gaat weldegelijk door.

Op 27 april verschijnt 'Richard Simmillion', het autobiografisch werk van WFH.

De Hermans-site van het WFH-i, www.willemfrederikhermans.nl krijgt op 27 april zijn eerste bezoeker.

In Brussel wordt een tijdelijke plaquette aangebracht op Hermans' allerlaatste woning aan de Atrebatenstraat.

In september hoopt men het gedenkteken in Amsterdam te kunnen plaatsen.

Begin november is er een Hermans symposium in de Rode Hoed. Sprekers: Connie Palmen, Jaap van Heerden, Koen Deprez e.a.

Bovendien een tv-documentaire van Kleine Storm Prod. m.m.v. Max Pam. (in: Het uur van de Wolf). Hermans in Duits uniform, kan ik u verklappen.

De presentatie van het eerste deel van de 'Volledige werken': 4 november, Nieuwe Kerk Amsterdam.

De Gids, nov/dec 2005.

Een bonte verzameling artikelen. Resultaat van gezamenlijke inspanningen in Hermans' tiende sterfjaar al het mogelijke te doen zijn werk eeuwigheidswaarde te geven. De auteurs kennen we voor een goed deel van de optredens tijdens het Hermans symposium.

Toch al onder de indruk van de bijeengebrachte artikelen, mocht ik ook nog ontdekken, dat Jos de Mul in de allereerste noot op bladzij 1009 van het volgende getuigt:

"De geciteerde, door Hermans geautoriseerde weergave van het gesprek werd oorspronkelijk gepubliceerd in New Foundland (jrg. 1, nr. 2). Ik citeer de online versie die te vinden is op www.wfhermans.net, een fansite die naast de website van het Willem Frederik Hermans instituut (www.willemfrederikhermans.nl) en het aan Hermans gewijde deel van de Digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren (www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=herm014) een van de belangrijkste bronnen van primaire en secundaire literatuur is".

Eindelijk iemand die erkent dat hij dankbaar put uit de rijkdommen van deze site en dat tot mijn genoegen ook wereldkundig maakt.

Van internet 10 mrt 2005:

"......Diezelfde maand is er een symposium over de auteur. In oktober en november wijdt de NPS een tweedelige tv-documentaire aan hem. In september verrijst in Amsterdam een monument voor de schrijver, een zogenoemde centograaf, een grafteken voor iemand die niet op de plek in kwestie begraven is......."

Vervang ...."een zogenoemde".... door: "een door www.Kunst.Plein.nl (internet met inhoud) genoemde".....

Een grafmonument zonder inhoud is een cenotaaf geacht Kunstplein en geen centograaf!

Je kunt reageren op de mededelingen van Kunst.Plein.nl. Maar waag het niet met spelfouten aan te komen, want kunstplein verwijdert je commentaar onmiddellijk. Je zou je toch omdraaien in je graf als je dit.......

Hoewel, in een cenotaaf niet natuurlijk. Enfin, het wordt een interessant jaar.

De Revisor opent in oktober 2005 met twee artikelen over WF Hermans, ter gelegenheid van het tiende sterfjaar. Tonnus Oosterhoff gaat met rood potlood door 'De donkere kamer van Damokles' en ontdekt wat door literair Nederland nog niet was bedacht: Hermans schreef de roman in ijltempo en struikelde over zijn eigen woorden, beweringen, gebeurtenissen en details in de roman. Resultaat? "Het boek werkt, ondanks alle fouten en onvolkomenheden!"

Menno Lievers beschrijft hoe WF Hermans zijn keuze voor het schrijverschap rechtvaardigt door het filosofisch fundament van Wittgensteins ideeën als uitgangspunt te nemen. Lievers herleest 'Moedwil en misverstand'.

Een Hermans special kan je dit Revisornummer niet noemen. En dat kon ook niet: iedere kandidaat publicist had zijn verhaaltje al in een eigen boekje uitgebracht.

En wat is er mooier dan juist op dit moment je verhaal te doen. Alle kans om het in het Hermans-jaar gepubliceerd te krijgen. We hadden Karin Adema met Hermans' Noorse liefde,die net voor Max Pam Finnmarken bezocht.

Elly Kamp verzamelde de commentaren op 'De tranen der acacia's'. Bob Polak verenigde het nuttige met het aangename door nog even in Groningen een literaire kuiertocht te ondernemen en Ad Fransen kon na publicatie in HP De Tijd zijn zes afleveringen over Hermans' Parijse periode bundelen. Je kan er denigrerend over doen, maar dit is wel het moment om te pogen iets toe te voegen aan alles wat wij over WF Hermans de moeite waard vinden om te weten.

Max Pam heeft het heel gedegen aangepakt. Twee documentaires op televisie. Inbegrepen een reis naar Finnmarken in de voetsporen van Karin Adema. Hermans' Noorse liefde is hij niet tegen gekomen. Wat hij wel ontdekte was, dat het nareizen van een romanpersonage een absolute onmogelijkheid is.

Natuurlijk wist Pam dat al voor vertrek. De koorts in de voetsporen van Alfred Isendorf uit 'Nooit meer slapen' te treden was mogelijk ook de koorts zoveel mogelijk aandacht op zijn bijeengebrachte stukken polemiek van Hermans, 'Niet uit kwaadaardigheid', te vestigen. En dat deed hij alleraardigst. Het is hem allemaal vergeven, sinds de DVD met de twee documentaires door De Volkskrant werden aangeboden in februari 2007. Werkelijk indrukwekkende getuigenissen van vele Hermanskenners. Behalve Hermans' wereldbeeld en zijn polemisch verleden, wordt zijn nukkigheid in een begrijpelijk decor gezet. De Innemende Hermans vormt een prachtig tegenwicht.

Karin Adema had de voetreis al iets eerder ondernomen, op zoek naar het meisje dat WF Hermans in de bus verraste en ontwapende. Wat Alfred niet ten deel viel, overkwam Hermans wel: Inger Marie kwam als een meteoriet uit de lucht vallen. Op de DVD van Max Pam komt Inger Marie zelf aan het woord. Na jaren opnieuw een ontwapenend optreden.

The year after!

Begin 2006 legt Martien de Jong(h) nog eens uit dat het medelijden van WF Hermans doorspekt is van het inzicht in de totale mislukking van het menszijn. In zijn inleiding herhaalt De Jong(h) de trits van Hermans nog maar eens: "Scheppend nihilisme, agressief medelijden, totale misanthropie". Hoe komt die -h- toch in dat woord, meneer De Jongh?

Deze pagina werd voor het laatst bijgewerkt op 02 maart 2007