OVERZICHT EN LINKS NAAR INTERVIEWS MET WFH:
>1950-1959< >1960-1969< >1970-1979< >1980-1989< >1990-1996<
INTERVIEW MET WFH
A.D., 5 mei 1981
Op
de bres voor King Kong
Ton
Olde Monnikhof
Amsterdam - "Het is voor
Amsterdam, maar vooral voor vooral zijn burgemeester de heer W. Polak een
buitengewone eer dat King
Kong na veertien jaar toch nog in die
stad zijn eerste opvoering krijgt."
De
al jaren in Parijs wonende Willem Frederik Hermans zegt het met een onmiskenbaar
sarcasme. Natuurlijk is de auteur van het historisch en artistiek omstreden
toneelstuk
King Kong
blij dat zijn werk vanavond ter gelegenheid van de 5-mei-viering in de
Amsterdamse poptempel Paradiso
wordt gespeeld. Maar ondanks die vreugde kan W.F. Hermans het ook nu niet
nalaten de gemeente Amsterdam en met name W. Polak een veeg uit de pan te geven.
"De
heer Polak was destijds wethouder voor de Kunstzaken in Amsterdam",
herinnert Hermans zich als de dag van gisteren. "Achter in mijn boekje King
Kong kan iedereen lezen dat de man mijn stuk liever kwijt dan rijk was."
Niemand
blij
Veertien
jaar geleden leek niemand ingenomen met Hermans' King Kong. Hij schreef het in
1967 in opdracht van de gemeente Amsterdam. Deze liet het stuk door een
deskundige jury artistiek "doorlichten". Er rolde een negatief oordeel
uit de bus. De Nederlandse Televisie Stichting (NTS), voorloper van de N.O.S.,
geïnteresseerd in het stuk, meldde de schrijver dat advies was ingewonnen bij
het toenmalige hoofd van het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie, dr. L. de
Jong.
Deze
oorlogsgeschiedkundige had historische bezwaren tegen de suggestie van W.F.
Hermans in zijn stuk als zou de Nederlandse dubbelspion Christiaan Lindemans -
alias King Kong - de luchtlanding van de geallieerden in 1944 bij Arnhem aan de
Duitsers hebben verraden.
Inmiddels
is dr. L. de Jong in zijn recent verschenen tiende deel van zijn
geschiedschrijving over het koninkrijk in oorlogstijd op zijn bezwaren
teruggekomen. Daarmee werd een van de belangrijkste obstakels weggenomen die een
opvoering van King Kong zolang in de weg hadden gestaan.
Weer
actueel
Deze
verandering in het officiële Nederlandse standpunt over de rol van Lindemans is
voor de voormalige Amsterdamse journaliste Mea Blazer niet onopgemerkt gebleven.
Toen het Amsterdamse 5 Mei Comité de Stuurgroep Leidseplein, waarvan Mea Blazer
een van de drijvende krachten is, verzocht een bijzondere manifestatie te
bedenken voor Bevrijdingsdag kwam ze met King Kong op de proppen.
"Ik
vond dat King Kong nu moest worden gespeeld", legt Mea Blazer uit.
"Met het verschijnen van De Jongs deel 10 is King Kong weer actueel
geworden. Bovendien is het stuk bij uitstek geschikt om dat het over de oorlog
en zijn nasleep gaat."
Voor
Mea Blazer speelt er nog een andere aanleiding mee: "In Hermans' King Kong
komt heel duidelijk het falen naar voren van de parlementaire
onderzoekscommissie die de waarheid inzake Lindemans moest achterhalen.
"Dat
falen is tekenend voor het slecht functioneren van de parlementaire
democratie."
Mea
Blazer dacht geen schijn van kans te hebben. Het was inmiddels begin april en de
tijd drong. Bovendien was ze pessimistisch over de kans dat ze van Hermans
toestemming zou krijgen om King Kong op een zo korte termijn te gaan spelen.
Een
extra moeilijkheid was dat het 5 Mei Comité wordt voorgezeten door burgemeester
Polak van wie ze wist dat deze - zacht uitgedrukt - niet zo gecharmeerd is van
King Kong.
"Ik
ben half april naar Parijs gegaan om Hermans persoonlijk te overreden. Voor een
schriftelijke correspondentie die hij aanvankelijk voorstelde was geen tijd
meer. In het begin leek Hermans ingenomen met mijn voorstellen, totdat ik zei
dat de tekst niet in zijn geheel gespeeld kon worden, dit in verband met de
korte tijd.
"Het
is gewoon een te lang stuk," vult Anne Marie Prins aan. "Je kunt van
je spelers niet verwachten dat ze die lappen tekst uit hun hoofd leren en dat ze
zich bovendien ook nog de rollen eigen maken in drie weken tijd."
"Hermans
vroeg op een gegeven moment of ik nog een plakje cake wilde," pakt Mea
Blazer de draad van het verhaal weer op. "Ik zei toen: nee, liever een
stukje papier met uw toestemming erop. We werden het eens, toen hij van mij de
verzekering kreeg dat de strekking van het stuk intact moest blijven. Inmiddels
was ook het 5 Mei Comité tegen mijn verwachting in akkoord gegaan."
Strekking
De
strekking van King Kong komt er in het kort op neer dat de waarheid ongrijpbaar
wordt gemaakt. Hermans maakt dit duidelijk door bijna letterlijk de dialoog
tussen parlementaire onderzoekscommissie en getuigen in de zaak-Lindemans op te
voeren, uiteraard voorzien van kritische kanttekeningen gemaakt door allerlei
figuren die met een zekere ongerustheid de procesgang volgen. Een dictatoriaal
regiem, zo beweert Hermans in de inleiding van zijn boekje King Kong, stelt geen
belang in de waarheid. Een democratie kan niet bestaan zonder die waarheid, die
natuurlijk wel openbaar moet worden gemaakt. W.F. Hermans constateert een vrees
voor de waarheid bij democratische regeringen.
"De
parlementaire democratie functioneert bijzonder slecht", zo meldt Hermans
uit Parijs. "Er werden en worden nog te veel zaken in de doofpot
gestopt". Als voorbeeld voor het slecht functioneren van de democratie in
Nederland noemt Hermans de parlementaire behandeling van de
zaak-Weinreb.
"Zo'n
achtenswaardige afgevaardigde als meneer Voogd van de PvdA stond 20 minuten te
leuteren over een zaak waar hij geen verstand van heeft". W.F. Hermans
geeft toe dat hij het parlementaire gebeuren in Nederland niet meer op de voet
volgt. "Hier in Parijs merk ik er weinig van. Ze moeten het in Nederland
maar zelf uitzoeken. Ze willen zo graag het gidsland spelen. Nederland wil de
wereld de loef afsteken in morele voortreffelijkheid."
Mea
Blazer en Anne Marie Prins delen met Hermans de zorg over de democratie.
Concrete voorbeelden kunnen ze wel, maar willen ze nu niet noemen, maar dat het
in Nederland goed mis is, daar zijn
beiden van overtuigd. En daar willen ze iets aan doen.
Anne
Marie Prins, bekend van het politiek geëngageerde gezelschap Theater Terzijde
en onlangs regisseuse van Peter Schats opera Houdini, zegt: "Ik wilde graag
gratis mijn medewerking verlenen aan deze manifestatie. Het oude gevoel, in de
tijd van de anti-Vietnam-demonstraties, kwam bij mij terug. We moeten flink de
vinger leggen op het gemanipuleer. Je denkt toch zeker niet dat die King Kong
dat verraad in zijn eentje pleegde, daar zaten meer mensen achter."
Principes
Anne
Marie Prins is bereid voor King Kong haar toneelprincipes over boord te zetten.
"Ik ben een zorgvuldigheidsapostel. Op die wijze kan ik me bij de
repetities niet presenteren. iedere speler heeft belangeloos aan dit stuk
gewerkt, heeft zijn vrije tijd opgeofferd om er een goede voorstelling van te
maken; dat krijg je alleen als je met een club van gelijkgestemden werkt die
zegt: hup, de schouders eronder. En het aardige is dat je dan nog aan je vak,
het toneel maken, toekomt. Overigens wil ik King Kong geen toneelstuk noemen,
het is meer een manifestatie".
De
schrijver van het stuk, W.F. Hermans, vindt het in het verre Parijs maar zo-zo
dat er belangeloos aan zijn stuk moet worden gewerkt. "Ik heb niet goed
begrepen dat dat nu weer moet," zegt hij. "Ik weet nog niet of ik ga
kijken. Stel dat ik teleurgesteld word dan ben ik er de man niet naar om daarvan
niets te laten blijken! Iedereen kan dan de volgende dag in de kranten lezen dat
ik het niet goed had gevonden. Dat zou ik erg vervelend vinden voor de mensen
die nu eens eindelijk de moeite hebben genomen om mijn stuk uit te voeren."
On-Hollands
Is
W.F. Hermans ongerust over de voorstelling ("Ik hoop dat er niet te veel in
wordt geschrapt"), Mea Blazer en Anne Marie Prins maken zich minder zorgen.
Anne Marie Prins: "Belangrijk is dat er nu iets gebeurt. We moeten niet op
zijn Hollands blijven leuteren. Hadden we geld gevraagd dan hadden we daar lang
op kunnen wachten. King Kong heeft een on-Hollandse opzet. De medewerkers hebben
een circusmentaliteit. Ze springen erin, doen alles, van het lezen van andermans
rollen als we bij de repetities niet voltallig zijn, tot het opknappen van
technische klusjes."
OVERZICHT EN LINKS NAAR INTERVIEWS MET WFH:
>1950-1959< >1960-1969< >1970-1979< >1980-1989< >1990-1996<
