POST VOOR WFH

POST VOOR WFH

Wekelijks stuurde WF Hermans zijn Bijkaart-brieven naar het Parool en later naar Nieuwsnet. Zo heeft Trees, mijn buurvrouw, Hermans leren kennen. En nog ziet zij onmiddellijk of er iets van de schrijver in de krant staat. De eerste brief van Age Bijkaart dateert van 29 december 1973: 'Wie is Age Bijkaart?'

Zijn beste vriend, Willem Frederik Hermans, was net als hij weggepest uit Nederland. En ook Bijkaart had een collectie schrijfmachines. Had Hermans eerder gebroken met de Haagse Post, op 14 april 1979 verschijnt na onenigheid met Het Parool de laatste Van Age Bijkaart uit Parijs: 'Droeve tijding', Hermans adviseert hem er een punt achter te zetten en Bijkaart heeft liever geen ruzie met WF Hermans! In Nieuwsnet zet Bijkaart zijn column voort.

(uit: Nieuwsnet 21 maart 1979)

Op 19 mei 1979 verschijnt de eerste Bijkaart, Parijs: 'Commercie en corruptie' in Nieuwsnet. Maar aan het dubbelleven van Bijkaart komt een eind: op 12 januari 1980 verschijnt de laatste Bijkaartbrief. Vanaf nu worden de brieven ondertekend met: W.F. Hermans, Parijs. Waarom?

(fragm. uit: Wanklanken uit de Haagse posthoorn (1), 19-05-79)

WFH: "......om nutteloos gezeur [...] te voorkomen. Deze beschouwing gaat namelijk over personen die elke gelegenheid tot nutteloos zeuren aangrijpen, als een bedelaar de jaspanden van een toerist.'"

Onder deze titel verschijnen acht artikelen over de Weinrebaffaire. En er zouden nog vele volgen. Bijkaart kwam niet meer terug. De laatste column dateert van 10 april 1980: 'Bioscooppaleizen'. Hermans publiceert nadien vooral in NRC Handelsblad en Elsevier. De brieven worden gebundeld in 1977. De publicaties na 27 november 1976 zijn voor een goed deel te vinden in:

'Klaas kwam niet' ('83) en 'Door gevaarlijke gekken omringd' (88)

'De weerspannige slaper' (2004)

Opnieuw Bijkaartbrieven, dit keer bijeengebracht door Arjan Peters. Zo kan je elk jaar een thema bedenken en een deel van de brieven van Bijkaart opnieuw uitbrengen. Wat te denken van een thema als 'Politieke praatjes' of 'Uitvinders uit binnen- en buitenland' en 'Miskende meesters' en natuurlijk 'Vileine filosofen'. Breng ik iemand op een idee? Is 'Momenten bij grafmonumenten' een thema voor u?

Het Parool 19 maart 1977

En zo heb ik er honderden! Toch eens op thema sorteren.......! Peters dateert deze brief verkeerd: Op bladzij 135 staat het goed, bij de Verantwoording'' op blz. 366 wordt het jaar 1979 vermeld.

De Witte Olifant, een legendarische reeks goedkope, gebonden uitgaven van Van Oorschot. Hermans was er niet blij mee. Zonder zijn toestemming werden eerdere drukken van o.m. deze titels herdrukt. De eigenzinnigheid van de uitgever bracht Hermans bijna tot waanzin. Toch kan je niet zeggen dat Van Oorschot niet zijn best deed Hermans te verkopen. De flaptekst in de 4de druk van De tranen der acacia's b.v. luidt:

Toch was deze serie boeken voor Hermans reden een langdurige en venijnige briefwisseling te voeren met zijn uitgever, die hij betichtte van oplichterij.

november 2003

Peetvader of Godfather?

De kwalificaties die WF Hermans gaf aan zijn uitgever zijn bekend. Uitgever Geert van Oorschot was een uitvreter, liet Hermans steeds weten. Hermans had te weinig controle op de drukken die verschenen van zijn boeken. Nieuwe drukken verschenen zonder verbeteringen van Hermans' hand. Vertalingen verschenen zonder voldoende invloed van de schrijver. Het verschijnen van de brieven van Van Oorschot aan Hermans liet op zich wachten. Het was de bedoeling ook Hermans' brieven aan Van Oorschot in te voegen. Pas in 2004 kwam de toestemming ook deze te publiceren.

De brieven van Van Oorschot zelf laten een ander beeld zien. Die van 'de vaderlijke zorg' die Van Oorschot had en heeft willen houden voor zijn schrijvers. Toen geen enkele uitgever zich waagde aan de 'vuiligheid' van Hermans (en Van het Reve), liet Van Oorschot 'De tranen der acacia's' verschijnen, wat men er ook van vond.

november 2004

Complementair aan 'Hierbij de hele God in proef', zijn hier dan eindelijk de brieven van WF Hermans aan zijn 'weldoener', GA van Oorschot. Onbetaalbaar is het sleutelbegrip. Wat werd aan Hermans allemaal niet betaald?

Gelukkig heeft het boek een leeslint. 'De hele God in proef' op de ene knie, de werkelijk onbetaalbare vriendschap op de andere en een nieuw toneelstuk is geboren. Met het verschijnen van de brieven van Hermans aan zijn uitgever is de geschiedenis van de teloorgang van een vriendschap stap voor stap te volgen.

klikklik

maart 2008

Hermans' vriendschap met Reve leverde uiteindelijk vele brieven op die vermoedens bevestigen, maar vooral verrassend zijn. Reve's romanpersonages zijn Hermans te vlak: ze doen niets, ze willen niets, ze verlangen niets en zo lijkt alles te kloppen in het saaie leven dat ze leiden. Om in slaap te vallen. "Nee", zo oppert Hermans: "Geef ze illusies mee, laat ze denken dat ze fantastisch bezig zijn, dan komt de totale mislukking harder aan". Bij wie? Bij de lezer!. Ja, Hermans had het goed met ons voor.

mrt. 1988

B.G. Antonissen verhaalt twintig jaar geleden in dit anekdotisch geschrift van een opkomende en een tanende vriendschap tussen Hermans en Reve. Cas Oorthuys schiet 38 foto's van beide schrijvers die uit balorigheid op het Waterlooplein en in de dakgoten van monumentale Amsterdamse panden hun verveling botvieren. Een aantal is in 'Verscheur deze brief' terug te vinden. Van dit boekje werd een luxe editie uitgegeven: 25 stuks in de handel. Op zoek maar weer.

uit: Filatelie, jrg 85, jul/aug 2007, nr 961

In het blad wordt een overzicht gegeven van de manier waarop literatoren hun romanpersonages laten omgaan met de vraag of hun brief wel aan zal komen. Sita van de Wissel uit "Uit talloos veel miljoenen" krijgt het erg benauwd als zij zich realiseert dat ze vergeten is een postzegel te plakken op de brief die haar toekomst moet bepalen.

Er kan zo weinig misgaan in een land als Nederland, waar de postbezorging een betrouwbaarheid heeft van meer dan 98%. Hermans weet er op niet te overtreffen wijze een basale onzekerheid van te maken, want zijn romanpersonages behoren bij die 2% waarbij het toch nog misgaat.

catalogus Antiquariaat Vd Wiele, Brugge, met ca. 50 brieven Hermans-Gils

Het Letterkundig Museum heeft in de kluis een enorme hoeveelheid correspondentie van en met WF Hermans opgeslagen, die zelden iemand te zien zal krijgen. Het mag dus een wonder heten, dat de brieven aan Van Oorschot en Reve nu al in boekvorm te koop zijn. Verrassend echter is, dat er zomaar ineens een volledige briefwisseling tussen WF Hermans en de Vlaamse dichter/kunstenaar Gust Gils, mede oprichter van Gard Sivik, opduikt en op 6 maart 2008 geveild wordt in Brugge.

(foto: Van de Wiele)

Het antiquariaat van Marc van de Wiele biedt ze aan. Hermans onderhield een persoonlijk en warm schriftelijk contact en er waren wederzijdse uitnodigingen elkaar te ontmoeten. Nimmer wijdde Hermans een essay of Bijkaartbrief aan Gust Gils. Alleen bij de bronvermeldingen in 'Het sadistische universum', 1964, wordt een verhaal van Gils genoemd: 'Vernietig het dorp', dat in latere drukken 'Versnipper het dorp' blijkt te heten. Hermans verexcuseerde zich en schreef in een opdracht aan Gils:

"....derde druk, waarin het dorp eindelijk versnipperd wordt'.

In 2005 bleken de brieven ook al te koop te zijn geweest. Bij Demian te Antwerpen, de Belgische Hermans-boetiek. Toen stond er een prijs op van 10.000,00 euro. Boekhandel Demian had er deze catalogus voor gemaakt.

En nu maar hopen dat het Letterkundig Museum de circa 50 brieven niet koopt, want dan zet Willem Otterspeer er zijn bed neer en duurt het nog langer voor zijn biografie over WF Hermans verschijnt. Hoewel, in Otterspeers kattenboekje blijkt hij al weet te hebben van de briefwisseling tussen Hermans en Gils. Hij citeert een brief uit 1960, die niet in de fraaie catalogus wordt genoemd, maar wel in de Van de Wiele catalogus. Maar dan nog staat in de korte beschrijving niet wat Otterspeer schrijft over katten. Hij moet de vorige eigenaar van de brieven gekend hebben en er in gesnuffeld hebben voor ze te koop kwamen bij Van de Wiele.

2009

Kousbroek noemde Hermans' 'Fotobiografie' ooit 'Een ontaarde autobiografie'. Dat moet een spannende briefwisseling geweest zijn.

Deze bundel werd aan mij door een trouwe bezoeker van deze site geopenbaard. Ook nu zou moeten gelden: Houdt het geheim voor Otterspeer, want die heeft het druk met zijn opvang voor legendarische katten! Maar wat, als in mei 2009 Otterspeer na zijn kattenverhalen ook de dader van deze bundel blijkt te zijn?

Ondanks mijn gemopper op Otterspeer is het een omvangrijke en boeiende verzameling brieven geworden, die de gemeenschappelijke gekten van beide schrijvers uitvoerig belichten. De gezamenlijke interesse voor b.v. mechanische technieken, heeft indertijd geleid tot een prachtige aflevering van het tijdschrift 'Utopia'.

Het uitdoven van vriendschappen hebben we al eerder kunnen meebeleven in brievenbundels (Van Oorschot, Reve, Gils) en ook hier zijn wij er getuige van.

Rudy Kousbroek overleed 4 april 2010.

citaat

En zo krijg ik mijn post de laatste tijd. Hermans laatste woonadres in Parijs in een fraai poststempel. De Bezige Bij gebruikt het bij speciale gelegenheden.

tek: D Wiarda, uitg Hermans-magazine een eerder ontwerp: J Veerkamp