BIJSCHRIJVEN
OVER WFH




wfh_info@chello.nl
Op deze pagina staat, als je dat
wilt, jouw scriptie, werkstuk, essay of desnoods je proefschrift over WF Hermans.
Mail mij je tekst in WORD, je afbeeldingen in JPG formaat en je hele werk komt
op de site. Hieronder komt je naam, titel en datum te staan. De titel is de link
naar je tekst.
DIT zijn DE EERSTEN:
Jansen, C.W.J.
Het land der blinden,
W.F. Hermans en de
affaire-Weinreb
Doctoraalscriptie, januari 2004
(27-03-05)

Spork, R.
Willem Frederik Hermans (1921-1995) en Jan Cremer. Helden
zonder bondgenoot
(Ongepubliceerd) artikel, mei 2005
(21-01-2006)

Oosterhoff, T.
Een ijlroman
(over De donkere kamer van Damokles)
Essay, verschenen in: De Revisor jrg
32, nr 5, okt 2005
(00-10-2005)

Deprez, K
Naar een romaneske ruimte. Willem Frederik Hermans en de
architectuur
Artikel, verschenen in: De Gids, nr.
1035, nov/dec 2005
(18-10-2009)
De Standaard, 24 oktober 2009

Deprez, K
De ruimte
doorbladerd
Artikel, verschenen in:
Internationaal tijdschrift voor architectuur, Oase nr. 70, herfst 2006.
(18-10-2009)
De Standaard, 24 oktober 2009

Smulders, W
Russin promoveert op
WF Hermans
Artikel, verschenen in:
NRC-Handelsblad, 29-03-2010.
(31-03-2010)

WIE VOLGT?
Wie weet
Sonja Pos
met haar proefschrift:
'Dorbeck is alles'.
'Thema's, motieven en compositie in enkele romans
van WF Hermans,
bezien vanuit de theorie van
René Girard
over navolging,
rivaliteit en zondebokmechanisme'.
In 'De Literaire magneet' (red.
Smulders e.a.,1995) publiceerde Sonja Pos een voorproefje op haar proefschrift:
'Bemiddelaar en
zondebok in de roman De donkere kamer van Damokles.' In 1989 was dat
artikel (in 1995 grondig bewerkt) verschenen in 'Mimese en geweld' (red. W van Beek).
Al in 1986 legde zij voor het eerst verband tussen de theorieën van Girard en
het werk van Willem Frederik Hermans en gaf zij er een lezing over tijdens een
Girard-symposium op de Universiteit van Utrecht. Haar research stamt uit die
tijd.
Sonja Pos werkte met onderbrekingen
sinds het najaar 2000 parttime aan haar proefschrift. Zij gaf tussendoor
lezingen en masterclasses, tobde met haar gezondheid en moest soms afwachten
wanneer haar promotor in het land was.
Spoedig zal blijken hoe haar
interpretatie van het werk van Hermans wordt ontvangen. Haar ideeën rond
'navolging' zijn na grondig onderzoek tot stand gekomen. Ik heb in de boekenkast
van Sonja Pos de talloze post-it briefjes uit de werken van WF Hermans zien steken en
weet dat theorieën niet alleen bewezen moeten worden, maar vooral ook
geaccepteerd door de gevestigde wetenschap. Mij lijkt de nieuwe
benadering een verrijking voor alle bestaande opvattingen over en verklaringen
van het werk van WFH.
En of ooit op deze site te lezen is
wát de ideeën van Sonja Pos zijn........... Eerst maar naar de boekhandel zodra
de publiekseditie er is, denk
ik zo. Resteert de vraag of Sonja ook nog
een boek gaat schrijven over de twintig jaar die zij klaarblijkelijk met ups en
downs heeft besteed aan haar promotieproject.

Tekening uit vogelvluchtkaart van
Cornelis Anthonisz (1544)
De promotie is op:
3 april 2007
in de Agnietenkapel
Oudezijds Voorburgwal 231
Amsterdam.

3 April 2007. In de
prachtig gerestaureerde bovenzaal van de kapel zijn de stoelen bezet door een
brede kring van belangstellenden. Buren die hun betrokkenheid hebben gehad en
duidelijk nog hebben. Mevrouw Emmy Hermans, in de watten gelegd door Frans A.
Janssen, Raymond Benders, die nog net voor zijn vertrek naar Italië
belangstelling toont voor deze feestelijke gebeurtenis. Gijs Kuiper en zijn
echtgenote, die ik dan weer ken van het dorp waar ik woon: Oostzaan, Bob Polak,
die in plaats van Dirk Baartse de camera hanteert om in juni in
Hermans-magazine met foto's kond te doen van de promotie van Sonja Pos.

Sonja Pos met één van haar paranimfen: Ernst
L Drukker
(foto: Hermans-magazine)
In haar betoog wordt duidelijk dat
Sonja Pos geen enkele boodschap heeft aan welke interpretatie van het werk van
WF Hermans, in de laatste vijftig jaar geproduceerd, dan ook. Heel gedurfd, maar
ze overtuigt en dat kon je merken aan de wijze waarop publiek en opponenten
reageerden. En die overtuiging brengt zij onder woorden door simpelweg te
schrijven dat zij Hermans' werk recht wil doen en niet met een nieuwe
interpretatie, theorie of verklaring wil komen, zoals anderen al decennia deden.
Sonja Pos maakt duidelijk dat zij
een wezenlijk aspect in Hermans' geschriften heeft blootgelegd en ter sprake
komt de ontvankelijke houding die de schrijver zelf had ten opzichte van haar
benadering.
Haar onderzoeksmethode heeft
ongetwijfeld sterk fenomenologische trekken gehad. En dan begrijp je de moeite
om in het wetenschappelijke wereldje gezien en aanvaard te worden. Het zal
echter niet de eerste keer zijn dat juist dit soort onderzoeken uiteindelijk
opvalt, sympathie oogst en vooral van wezenlijk belang geacht wordt. Iedere
aanstormende academicus is in staat de trucs te vinden voor het bewijs van zijn
eigen hypothese. Maar het wezenlijke van je onderwerp van studie blootleggen is
een andere inspanning en een gewetensvolle daad. Sonja Pos heeft niet naar
zichzelf, maar naar WF Hermans (en naar Girard) geluisterd.
Er is verbazing in de Agnietenkapel
over de voorkennis die Sonja Pos heeft over de vragen die haar opponenten
stellen. Maar Sonja kan er ironisch op reageren en in volle openheid haar
antwoorden voorlezen. Ongetwijfeld heeft zij geleerd haar opponenten voor te
zijn en in plaats van de zeer geleerde vragenstellers zegt zij wat de kopstukken
der geleerdheid hadden moeten zeggen: "Een zeer interessante vraag, waar wij het
later nog maar eens uitgebreid over moeten hebben". Zonder enige lef kom je er
niet!
En zo wordt Sonja Pos op terecht
zeer persoonlijke wijze opgenomen in de kring van geleerden. En nu maar
afwachten of er iemand de kwaliteiten door mij hierboven omschreven zal
onderschrijven. Er is per slot wel een impliciete aanval gedaan op alles wat er
al was.
Mijn gelukwens! En moge mijn waardering duidelijk zijn.

27 april 2010 (15de sterfdag van
WF Hermans)
Willem Otterspeer overhandigt het
eerste exemplaar van de publiekseditie van Sonja's proefschrift aan de
promovendus zelf. Hij leest een passage uit een brief die Hermans aan Wilbert
Smulders schreef over de verhandeling die Sonja Pos eerder schreef over 'De
donkere kamer van Damokles', ook toen gebaseerd op de ideeën van Girard.
Hermans schrijft soms enige angst te hebben voor rake commentaren en
interpretaties van zijn werk. Het artikel van Sonja Pos was zo'n verhandeling,
waar hij dat gevoel bij heeft gehad. Zonder zich er bewust van te zijn geweest
paste de theorie van Sonja Pos op zijn wellicht meest vermaarde roman, aldus de
schrijver zelve.
In een gesprek dat ik met Sonja had
verzekerde zij mij van de juistheid van haar benadering en over mijn waardering
sprak ik mij al eerder uit. Ik vind het helemaal niet erg als die waardering verbleekt na
het compliment dat Hermans gaf over de onbewust ingebrachte motieven in De
donkere kamer, die Sonja Pos wist bloot te leggen. Een kroon op haar werk, uit
onverwachte hoek van de meester zelf.

Graa
Boomsma wijdde in De Groene Amsterdammer van 1 juli 2010 een grondig
artikel aan drie recente publicaties over leven en werk van Hermans:

klik
klik
klik
'Het Grote Willem Frederik
Hermans Boek', van de bekende heren Baartse en Polak, waar Boomsma geen
spaan van heel laat,
voorts
'Hermans in hout' van
Willem Otterspeer, waar hij wat
kanttekeningen bij plaatst,
en van Sonja Pos: 'Dorbeck
is alles! Navolging in enkele romans en verhalen van W.F.Hermans.'
Boomsma is zeer lovend over het boek van Sonja Pos, dat hij 'uitmuntend'
vindt en als
analyse 'superieur'. Hij benadrukt dat ook
hij als Hermanskenner er veel nieuws
uit leerde, o.a. het
feit dat talrijke hoofdpersonen bij Hermans navolgers zijn.
Niet alleen zij, ook de
lezer wordt echter keer op keer listig bedrogen. De verraderlijke wijze
waarop Hermans, zoals Pos tevens ontdekte,
de werking van talrijke
instrumenten beschreef en ook daarmee zeer belangrijke adders in het gras
verborg,
bracht Boomsma ertoe de betreffende passages keer op keer te herlezen.
De
compositie is bij Hermans dus nog veel ingewikkelder dan men altijd meende.
Boomsma vindt de studie van Pos een uiterst belangrijke bijdrage
tot een veel beter
inzicht in het werk van Hermans en bindt Otterspeer op het hart in zijn
biografie
ruim aandacht aan haar inzichten te besteden. Een aanrader dus, dat boek van
Sonja Pos!'

Russin
promoveert op W.F. Hermans
Wilbert
Smulders

Olga Ovechkina uit Sint
Petersburg Foto W. Smulders
De Russische neerlandica Olga
Ovechkina promoveert op ‘decadent
auteur’ Hermans, mede met hulp van
universitair docent Wilbert Smulders
uit Utrecht.
W.F. Hermans Foto Freddy
Rikken
In juni 2005 ontving ik een e-mail van
dr. Irina Michaelova, hoogleraar
Nederlandse taal- en letterkunde aan het
departement Nederlands van de
Universiteit van St. Petersburg. Daarin
vertelde zij dat het sinds de val van de
Muur gelukkig mogelijk was geworden om
ook in Rusland werk van een decadente
auteur als Willem Frederik Hermans tot
studieobject te kiezen. Een
getalenteerde student, Olga Ovechkina,
had zojuist haar studie Nederlands
afgesloten. Zij wilde een proefschrift
schrijven over Hermans’ werk en was van
plan het onderzoek daarvoor gedeeltelijk
in Nederland te verrichten. Of zij een
jaar onder mijn begeleiding aan het
departement Nederlands te Utrecht kon
studeren?
Eind augustus klopte Olga Ovechkina op
de deur van mijn werkkamer. Ze sprak
voortreffelijk Nederlands, maar haar
kennis van de moderne Nederlandse
literatuur, van het werk van Hermans
moest bijgespijkerd worden. Een stevig
onderwijsprogramma van één jaar bracht
daarin aanzienlijke verbetering, waarna
zij terugkeerde naar St. Petersburg,
vastbesloten met haar studie Hermans’
werk bij de Russen te introduceren.
Olga hield regelmatig contact. Ze vond
een baan bij het Nederlands consulaat in
St. Petersburg. Daar bleek zij zich als
tolk zo verdienstelijk te maken dat de
toenmalige ambassadeur van Nederland te
Moskou, Jan Paul Dirkse (tegenwoordig
ambassadeur te Ankara), haar aanstelde
als zijn rechterhand. Vier jaar lang
tolkte zij bij alle officiële bezoeken
van Nederlandse aan Russische
hoogwaardigheidsbekleders.
Ik vroeg me af of dat proefschrift er
ooit zou komen. Daarin had ik mij lelijk
vergist. In januari nodigde zij mij uit
om op 18 maart de promotie bij te wonen.
Ze wilde per se mijn reis- en
verblijfkosten betalen: rechtstreekse
vlucht, prachtig hotel, vrijwel
tegenover de Hermitage. Ze liet zich
niet tegenspreken. Ik ging dus. Een in
het Russisch gesteld proefschrift over
een Nederlandse schrijver van wie
slechts twee verhalen in het Russisch
vertaald zijn: ik was wel benieuwd hoe
dat zou gaan. Op donderdag 18 maart
betraden Jan Paul Dirkse en ik het
promotievertrek, toen een bleke Olga ons
meedeelde dat de plechtigheid niet door
kon gaan. Reden: het quorum van
opponenten uit wat daar de
dissertatieraad heet, ontbrak. Wat was
dit in godsnaam?
Sovjetachtige bureaucratie, Russische
slordigheid, of nog erger? In die
benarde situatie bleek het een uitkomst
een ambassadeur bij de hand te hebben.
Wij kregen belet bij de decaan, waar
kundig onderhandeld werd en Olga
gewoontegetrouw tolkte, met als
resultaat de toezegging dat zij de
maandag erop alsnog mocht promoveren.
Met een bedrukt gezelschap van familie
en vrienden hebben wij toen ergens thee
gedronken. We hebben Olga toegesproken,
maar om de Russische goden niet te
verzoeken, hebben we de cadeaus ter
bewaring gegeven aan de Nederlandse
consul, om deze te overhandigen als de
promotie daar zou zijn. (Zoals de tot nu
toe verschenen delen Volledige werken,
cadeau namens het Willem Frederik
Hermans Instituut.)
Vrijdagmiddag stapte ik onverrichter
zake op het vliegtuig naar Nederland.
Maandagavond berichtte Olga dat de
promotie succesvol had plaatsgevonden:
ze had 19 van de 20 stemmen van de
dissertatieraad gekregen. Maar doctor is
ze pas als het ministerie van Onderwijs
te Moskou de notulen van alles wat op de
plechtigheid gezegd is, nog eens heeft
nagelopen. En dat duurt naar verwachting
één tot anderhalf jaar. Olga’s promotie,
Hermans zou er een mooi verhaal van
hebben kunnen maken.
Voor de publicatie van dit artikel op
deze site werd toestemming verleend door
de auteur, waarvoor dank.
Ik had het kunnen weten! Al in 2005
trad Olga Ovechkina op als spreker bij het Hermans symposium, dat niet alleen in
Amsterdam werd gehouden, maar zijn reprise kreeg in Sint Petersburg.

Het Nederlands Instituut in Sint
Petersburg (NIP) heeft in haar nieuwsbrief van november-januari '05 '06 zowel in
het Nederlands als in het Russisch het symposium aangekondigd.


Raymond Benders is voorzitter van de
Stichting Vrienden van het NIP. Er is geen reden om aan te nemen dat het
symposium werd afgeblazen, zoals de promotie van Olga Ovechkina. Maar o, wat
gaat daar veel mis....
Zelf was ik in 2002 in Sint
Petersburg, om ter gelegenheid van het 350 jarig bestaan van de stad een
creatief jeugd-architectuur-festival op te luisteren met workshops over de
architectuur van het oude Amsterdam, met haar smalle grachtenhuizen en die van
Sint Petersburg met haar in de breedte gebouwde, strikt symmetrische panden. Ons
was beloofd tijdens de feestweek dagelijks vier groepen een workshop te kunnen
geven.

Maar toen op de eerste dag de deur
van de Keizerlijke Manege openging, stortten 1500 kinderen zich op alles wat er
in het gebouw aan stands was opgesteld. En dat vijf dagen lang, met alle
gevolgen van dien.

Wat je er van plan bent gaat niet
door, wat je hoopt dat gebeurt, gebeurt niet en wat je afspreekt dat gebeuren
moet, gebeurt al helemaal niet. Hier de achteringang van de manege, die was voor
ons natuurlijk.

Het
verhaal zat goed in elkaar. Oostzaanse kinderen stortten zich op de
wetmatigheden van de architectuur in Sint Petersburg. Russidche kinderen maken
kennis met de verticale bouwwijze. Er gingen driehonderd platte, bewerkte dozen
mee naar Sint Petersburg. Tweehonderd kwamen twee dagen te laat aan. De Zweedse
delegatie pakte na de eerste dag in en vertrok. De Belgische heeft nooit het
benodigde materiaal langs de douane gekregen en opereerde gemankeerd. Tolken van
een MBO opleiding werden bestolen, ik in de metro gerold van mijn pasjes, wat
mij 2.200 euro heeft gekost.

Wij waren heel iets anders van plan,
maar we sloegen ons er doorheen en veranderden ter plekke de strategie.
Russissche kinderen openden de dozen en bouwden er hun eigen interieurs.

Hoezeer wij ook van plan waren de
resultaten mee terug te nemen en een deel achter te laten bij een beloofde,
tijdelijke tentoonstelling, de Russen waren ons voor. Op de laatste dag werd
alles geplet en afgevoerd.
Waarom dit relaas? Wilbert Smulders
dacht al dat de strubbelingen rond de promotie van Olga Ovechkina een goed
Hermans verhaal had kunnen zijn. En de titel? Smulders had hem ook al bedacht:
Filip's sonatine
Homme's hoest
Geyerstein's dynamiek
De Zegelring
Olga's promotie
of
Ovechkina's opponenten
Vier novellen
hadden er
dus ook vijf
kunnen zijn.
foto's: Nico Bennemeer

Deze pagina werd voor het laatst bijgewerkt op:
26 augustus 2010

