WITTGENSTEIN EN WFH
(klik op: olieverfportret S. Martin, 1928)
Waarheidsvinders of waarheidszoekers?
De belangstelling voor Ludwig Wittgenstein komt niet uit de lucht vallen. De wetenschapsopvatting van WF Hermans en van de taalfilosoof hebben raakvlakken. Voor beiden is de taal een verraderlijk vervoermiddel van het misverstand. Hét probleem voor alle schrijvers en hét onderwerp waar alle boeken van Hermans over gaan. Wittgenstein loste het op: Het ideale boek, zonder enige verbastering van de werkelijkheid, is het boek zonder één enkel woord. WF Hermans volgde Wittgenstein vooral in zijn eerste periode, vertaalde zijn Tractatus en schreef artikelen in o.m. NRC-Handelsblad. Wittgenstein draait het probleem 180 graden. Waarom mensen elkaar toch kunnen begrijpen, komt omdat mensen een taalspel ontwikkelen in elke afzonderlijke groep in de samenleving. Zo nu mag je dus gewoon weer woorden afdrukken in het boek dat je schrijven wil. Stel je voor: lege boeken. Dan is iedereen schrijver en er zijn geen lezers. En met deze oplossing had Hermans weer brood op de plank.
In 1990 worden essays van WF Hermans, die tussen 1964 en 1984 geschreven zijn gebundeld. Een boeiende verzameling artikelen over Wittgenstein's leven en denken. Hermans sluit er zijn polemiek over Wittgenstein mee af. Ongeschonden kwam hij er niet uit. Kazemier en de zijnen hebben Hermans een te rigide standpunt verweten en een te eenzijdige benadering t.a.v. de theorieën van Ludwig Wittgenstein.
(klik)
Vermeiren toont de verwantschap in het denken van Wittgenstein en Hermans aan. Nog voor de theorieën van Wittgenstein bekend waren, werkte Hermans de taalspelen, die in Wittgenstein's latere werk beschreven werden, uit.
In 1967 klaagt WF Hermans over de manier waarop Wittgenstein in de interpretaties een "theologisch" tintje krijgt. Een aantal schriftgeleerden krijgt er van langs. In hetzelfde jaar is het nodig een herziene druk te laten verschijnen. Dat heb je met trends.
(klik)
En dan het grote werk: Hermans vertaalt de Tractatus (1975). Hermans bewijst hiermee dieper op de stof te zijn ingegaan dan menigeen beweerde. De oorspronkelijke tekst op de linker-, de vertaling op de rechterpagina. Moet niet elk onderzoek in de wetenschap herhaalbaar zijn? Nou ga je gang zou ik zeggen.
(foto's Rudy Vrooman)
Volstrekte functionaliteit streefde Wittgenstein na toen hij in Wenen zich de taak stelde een huis te ontwerpen. Het werd gebouwd tussen 1926 en 1928. WF Hermans sprak zijn waardering uit over het artikel van Rudy Vrooman in Furore nr 10, april 1978, waarin beschreven wordt hoe Vrooman zich in 1975 toegang verschafte tot het huis en nog iets van de oorspronkelijke ideeën fotografisch wist vast te leggen. In 1977 bezocht Vrooman het huis opnieuw. Hij doet in zijn artikel verslag van de verminking. Dat moet Hermans zeer ter harte zijn gegaan:
(Houten leeuwen, leeuwen van goud (1979, blz. 286)
Op 14 apr 1978 werd het artikel 'De snippers van de schrijftafel' gepubliceerd in NRC Handelsblad.
Kreatief, jrg 34, nr 3/4, sept 2000
De strikte scheiding tussen natuurwetenschap en geesteswetenschap was voor WF Hermans wet. Filosofie, psychologie, sociologie en ook religieuze opvattingen leveren steeds nieuwe, verraderlijke taalspelen op die een schijnwerkelijkheid suggereren. Nieuwe ideologieën leiden tot bedrog en onderdrukking. Hermans' idee dat alleen een zuivere wetenschappelijke methode orde kan scheppen is feitelijk achterhaald: In de wetenschap is het "funderende" op zoek naar het "normerende", dat op zijn beurt een funderende taak heeft in het scheppen van een nieuwe orde. In 'Kreatief' jrg 34 nr 3/4 sept 2000 schreef Koen Vermeiren een leesbaar essay over Hermans' mensbeeld.
Inmiddels is het tijdschrift niet meer te verkrijgen, maar is de tekst te downloaden via de volgende link: http://stores.lulu.com/store.php?fAcctID=1046411.
tekening: Siegfried Woldhek
Duidelijk sprekend over dat wat niet gezegd kan worden. Over het absolute niets waren Hermans en Wittgenstein het volstrekt eens. Voor het bestellen van deze tekening zie www.woldhek.nl.
Deze pagina werd voor het laatst bijgewerkt op: 29-03-2008
