NAAR ZWEDEN MET WFH?
Wie aan 'Nooit meer slapen' denkt, denkt aan Noors Lapland. Maar voor de roman verscheen, was er het kort verhaal met dezelfde titel. Het verscheen in Taboe, nr 2, eind 1960. Wie het lezen wil pakt 'De laatste roker' (1991). Daarin werd 'Nooit meer slapen' in gewijzigde vorm opgenomen onder de titel 'In verwarring, onder verdoving'. Diederik, hoofdpersoon, heet hier Izebrand en Helga bleef Helga. Dit 'Nooit meer slapen' speelt zich in Zweden af, waar Hermans enige tijd verbleef voor een congres in Stockholm en een excursie in Noord-Zweden.
(collectie Arno vd Valk)
In zijn artikel 'De laatste resten tropisch Zweden' (De Parelduiker jrg 5, 2000, nr 1) beschrijft Arno van der Valk de bezigheden van de groep die aan de excursie deelnam. Wie de roman 'Nooit meer slapen' heeft gelezen, herkent onmiddellijk een aantal details: snel stromende rivieren, luchtfoto's en een kloof die in de roman voor een hoop ellende heeft gezorgd. De ingrediënten voor Hermans' wellicht meest gelezen roman zijn in Zweden verzameld.
(foto: L. Johansson)
In Abisko Turiststation vond na de excursie(s) van een aantal dagen een symposium plaats. WF Hermans (met bril) kan men zich niet herinneren. Alleen Torbjörn Fjellang, bij wie hij achteraf logeerde, weet zich te herinneren wie hij was. Fjellang moet model gestaan hebben voor Arne in de roman 'Nooit meer slapen'.
In grote lijnen is de excursie op de kaart uitgezet. Glaciale afzettingen, doodijsgaten, avontuurlijke boottochten, inspirerende gesprekken en een terughoudende opstelling (uit bescheidenheid of tekortschieten)
tekening: Siegfried Woldhek
Hermans deed er voldoende indrukken op om zijn wetenschappelijke ambitie om te zetten in een beleefbare roman, waarin details van deze reis terugkwamen.
De tekening van Woldhek kunt u bestellen: zie www.woldhek.nl.
NIEUWS OVER 'NOOIT MEER SLAPEN'
Op 1 april 1992 verschijnt ter gelegenheid van de Noorse vertaling van 'Nooit meer slapen' een interview van Petter Aaslestad met WF Hermans in een Noors dagblad. Professor Aaslestad gebruikte teksten uit 'Nooit meer slapen' tijdens zijn colleges. Van der Valk publiceert een vertaling in De Parelduiker (jrg 1, nr 5, 1996). Toen ik toestemming vroeg dit interview te publiceren bleven de gevolgen niet uit: Uit de volgende brief van geoloog-collega Ole Bernt Lile, werkzaam aan de Universiteit in Trondheim, aan Petter Aaslestad - hij las op aanraden van Aaslestad 'Nooit meer slapen' - blijkt wie in de roman model stond voor Oftedahl en Hvalbiff.
24 mei 2001.
Hallo Petter en Eivind,
Ik moet zeggen dat ik echt genoten heb van 'Nooit meer slapen'. Dat komt natuurlijk o.a. doordat ik aan mijn eigen expedities herinnerd werd en ik heb genoten van de beschrijving van de ergernissen die een dergelijke onderneming met zich mee brengt.
Bovendien ken ik het sfeertje dat er hangt in geologische kringen wel een beetje en weet ik ook wel het één en ander over de tijd dat het NGU van Oslo naar Trondheim verhuisde.
Het NGU was het orgaan van de overheid voor geologisch onderzoek in Oslo. In Trondheim had Håkon Brækken lang onderzoek gedaan naar het winnen van erts en hij had de organisatie GM opgericht, Geofysik Malmleting die ik maar al te goed ken. Het grondstoffenlaboratorium van de staat was een geo-chemische organisatie die werd opgericht naar aanleiding van de werken van Goldschmidt (stapels publicaties). Het parlement besloot dat er een “nieuw” NGU opgericht moest worden in Trondheim, bestaande uit een geologische afdeling van Oslo, een geofysische afdeling, die al was geëtableerd in Ostmarkneset en een geo-chemische afdeling die ook verhuisd werd (of al verhuisd was), vanuit Oslo, geloof ik. Dit was in 1959, denk ik.
Het grappige is, dat Hermans Oftedahl de directeur van het grondstoffenlaboratorium laat zijn. De naam van de échte directeur was Kvalheim (dir. Hvalbiff is hier van afgeleid?). Tegelijkertijd laat Hermans Oftedahl zich uitspreken over de plaats van de fysische geografie in verhouding tot de geologie:
pag. 42: …Zelf ben ik oorspronkelijk een fysisch-geograaf…”,
pag. 46: …Met andere woorden: de toekomst is voor de geofysische geografie”, …
”Eigenlijk staat de geologie op het punt een verouderde wetenschap te worden.”
Het
lijkt wel of ik Brækken
hoor praten! Dit was één van de oorzaken dat Brækken
niet zo populair was bij de geologen, om het maar zachtjes uit te drukken!
Aan
het eind van het boek komt Issendorf er achter dat Oftedahl, (die hij
ontmoette), directeur Hvalbiff “moest zijn!” Ik twijfel er niet aan dat dir.
Hvalbiff gemodelleerd is naar Brækken
(“…vlezig, rood gezicht…”)
De
naam Oftedahl was in die tijd ook niet onbekend. Hij was een vooraanstaand
geoloog aan de NGU in Oslo. Hij was die ene die zo ongelukkig was, namens de NGU
in 1958 te schrijven dat er geen mogelijkheden waren gas en olie te vinden voor
de Noorse kust.
Later
werd Christoffer Oftedahl, ook wel amicaal: Toffen genoemd, hoogleraar aan het
Geologisch Instituut bij de NTH. Ik hoorde waarschijnlijk bij de eerste jaargang
studenten die hem hadden voor Noorse geologie.
De
Oftedahl van het boek had een Rotary-speldje. Ik vraag me af wie Hermans voor
ogen heeft gehad. Volgens mij was Brækken
geen lid van de Rotary.
Zoals
ik jullie al eerder vertelde, is Brækken
één van de “Founding fathers” van de SINTEF. Helaas heeft hij hier nooit
de volle erkenning voor gehad en ik heb me voorgenomen de geschiedenis van SINTEF te
corrigeren op dit punt, maar dat vereist onderzoek naar edities van Adresseavisen
(een
Noorse krant) van die
tijd.
Brækken
werd onmiddellijk ontslagen als directeur van de fysisch-geografische afdeling,
kort na (dacht ik) de oprichting van de NGU in Trondheim. Na een rechtszaak tegen
de staat kwam er een schikking en kreeg hij een aanstelling aan het Instituut
voor Natuurkunde aan de NTH, onder bescherming van professor Westin. Hij
doceerde fysische geografie op de Berg-afdeling en hij wekte mijn belangstelling
voor fysische geografie. Hij was een zeer bijzondere persoonlijkheid, waar maar
weinig mensen het mee eens waren. Eén van die weinigen was ik, totdat hij mij
beschuldigde van het stelen van zijn ideeën. Toen zei Westin, die hem de hele
tijd de hand boven het hoofd gehouden had: “Nee, nu is Brækken
echt onmogelijk geworden. We willen niks meer met hem te maken hebben”.
Ik
moet er, voor de volledigheid wel bij vermelden dat ik Brækken
regelmatig heb bezocht tot hij overleed in het ziekenhuis bij Hospitalslokken.
(Ik ben nooit lang boos).
Tot
zover de uiting van mijn enthousiasme na het lezen van het boek.
Ole
Bernt
'Nooit meer slapen' ligt ook in Estland in de schappen. Deze vertaling in het Estisch verscheen in 2004. Voor al uw vrienden uit Estland! Ik ben niet op zoek naar alle vertalingen, maar deze viel mij op: een mooi verzorgd boekje, goed in de band en met een fraai prehistorisch tekeningetje.
Het vissersdorp Gjesvaer, bij de Noordkaap
(foto: Karin Anema)
Villa d'arte, een tijdschrift vol reizen, kunst en design, (mei/juni 2005), Een artikel van Karin Anema. Zij reist in de voetsporen van WF Hermans nog eens de beproevingen van Alfred Issendorf uit 'Nooit meer slapen' na. Ook de foto's zijn van haar hand.
Verrassend is het vervolg. Zij spreekt een aantal mensen die Hermans ontmoette. Na de onthullingen van Ole Bernt Lile hierboven nieuwe opmerkelijke feiten. Hier de omslag van het boek dat in juli verschijnt bij Atlas. en vervolgens de omslag tekst:
Karin Anema
De Noorse liefde van W.F. Hermans
Bijna een halve eeuw na dato reist Karin Anema in het voetspoor van Willem Frederik Hermans naar Finnmarken, het noordelijkste deel van Noorwegen en het gebied waar Nooit meer slapen zich afspeelt. Scherp observerend beschrijft ze wat er is veranderd, met oog voor de details die in de roman een rol spelen.
Tijdens haar reis spreekt ze met mensen die Hermans op zijn expeditie in 1961 heeft leren kennen. Eén ontmoeting in het bijzonder heeft zo'n indruk op hem gemaakt dat hij 31 jaar later een oproep in de krant plaatste om de vrouw weer te zien.
Deze uitgave verschijnt in het jubileumjaar van W.F. Hermans en werpt een ander licht op het doen en denken van een van onze grootste schrijvers én op de in Nooit meer slapen figurerende personen.
